آشنایی با شاعر توانای تورکی سرای ساوه ای حکیم تیلیم خان تیمور اوغلو
🔴 آشنایی با شاعر توانای تورکی سرای ساوه ای حکیم تیلیم خان تیمور اوغلو 🔴
قبل از اينکه به معرفی شاعر ترکي سرای توانای ساوه پرداخته شود ، لازم است که مختصری در مورد موقعيت جغرافيايی, فرهنگی و اجتماعی شهرستان ساوه بيان شود.
شهرستان ساوه که در تقسيمات کشوری در استان مرکزی واقع است از شمال به کرج و قزوين، از مشرق به ري و قم ، از مغرب به استان همدان و از جنوب به تفرش و قم محدود است.
نام ساوه که در زبان ترکي ساوا گفته ميشود به معني همای سعادت (سعادت قوشو) و خرده طلا آمده است.
زبان اصلی مردم ساوه فارسی است و زبان ترکي رايج در روستاهای شهرستان ساوه شاخهاي از ترکي آذربايجاني ميباشد که به گويشهاي همدان, قزوين, اسدآباد, زنجان, تيکانتپه, سايينقالا (شاهيندژ) و ... بسيار نزديک است.
با استناد به اظهارات فوق، تيليمخان، شاعر تواناي ترکي سرا, شاعر ايران و آذربايجان ميباشد که در سالهاي ۱۲۰۹- ۱۱۳۶هـ . ش., ( ۱۲۴۶-۱۱۷۳ هـ.ق.) و (۱۸۳۱-۱۷۵۸ م.) ميزيسته است.
محل تولد وي روستاي «مرغئي» (مراغه) از منطقه مزلقان چاي ساوه ميباشد. اين روستا در تقسيمات فعلي کشوري جزء بخش نوبران شهرستان ساوه است.
دیوان حکیم تیلیم خان نام پدر تيليمخان «تيمورخان» و نام پدر بزرگش «قاراخان» ميباشد. پسرانش به نامهاي «ابوالقاسم بگ»، «غلامحسين بگ» و «شکرالله بگ» بوده اند. نام يکي از دخترانش «زرافشان» و نام دختر ديگرش مشخص نيست. همسرش” «مختومه خانم», خواهر کوچکتر «مهری خانم» دختر حاجي محمّدرضاخان بوده است.
گفته مي شود تيليم خان دل در گرو عشق مهري داشته ولي مهري با شخصي به نام «صفيالله خان» که از مقامات بلندپايه نظامي آن دوره بوده ازدواج کرده و به شيراز مي رود. تيليمخان نيز به شيراز رفته و در آنجا به شغل نجاري و منبت کاري مشغول ميشود و بعد از مدّتي به ديار خود بر ميگردد و با مختومه خانم ازدواج ميکند.
کلمه «تيليم» که در کتاب ارزشمند «ديوان لغاتالتّرک» محمود کاشغری آمده از کلمه های اصيل ترکی و به معني زياد، تمام، کامل، هميشه، دائم، با پايه و اساس و ابدی می باشد.
تيليمخان در سن ۷۰ الي ۷۵ سالگي در روستان مرغئي وفات نموده و در همانجا دفن ميگردد ، قبر وی در قبرستان همان روستا واقع میباشد که در سال 89، بارگاهی بر روی آن برپا گردید.
چنين نقل است که شبي تيليم خان در منزلش بوده که دو نفر سوار بر اسب در منزل وي را مي زنند و از تيليم خان طلب آب مي کنند تيليم خان براي آنها آب آورده و آنها پس از نوشيدن آب، جرعه اي از آنرا به تيليم خان تعارف مي کنند. او نيز جرعه اي از آن آب نوشيده و سپس آن دو نفر ناپديد مي شوند.
تيليمخان هم راهي مزرعهاش در آسقين (ييلاق، اوبا) مي شود ، در سر راه در منطقه اي که اکنون به” «تيليم خان گديگي»” شهرت دارد از هوش ميرود. (نکتهی جالب اينکه از تيليمخان گديگي مزار شاهزاده مسلم مشخص است) عدهای تيليمخان را در حالت بيهوشي يافته و او را به آسقين (آسگين) ميبرند. در آنجا زنی عارفه پی به روحانی بودن اين حالت برده و او را از پزشک بينياز ميبيند.
چنانچه از آثار تيليمخان مشخص است ، وي با آثار شاعران قبل از خود آشنايي لازم را داشته و بر بعضي اشعار آنان نظيره نوشته است. از شاعراني که تيليم خان از اشعار آنان در شعرش به انحاء مختلف استفاده کرده مي توان به شاعران ذيل اشاره کرد:
۱- محمّد فضولي شاعر بزرگ آذربايجان (قرن نهم هجری)، ۲- عمادالدين نسيمي بنيانگذار فرقهی حروفيه (قرن هشتم هجری)، ۳- ملاپناه واقف (که معاصر تيليمخان و وزير ابراهيم خليلخان حاکم وقت منطقهی قاراباغ آذربايجان شمالي و مستقر در قلعهی شوشا بوده است)، ۴- شاه اسماعيل ختايي (بنيانگذار سلسله صفويه)، ۵- مختومقلي فراغی شاعر بزرگ ترکمن (که چند دهه قبل از تيليمخان دار فاني را وداع گفته است)، ۶- تيکمهداشلي خستهقاسم (که در دورهی صفويه و افشاريه در بين سالهای ۱۰۸۱ و ۱۱۵۷هجری شمسي ميزيسته است)
گردآوری و تهیه مطالب و عکس از کانال رسمی شهر ساوه
🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻🔻
🔹♦️کانال رسمی ساوه ای های مقیم تلگرام !!!
بزرگترین اجتماع ساوه ای ها در دنیای مجازی
https://telegram.me/SaVehCiitY 📣 لینک کانال
🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺🔺
شهرساوه | SaVeH CitY
کانال رسمی ساوه ای های مقیم تلگرام ! ! !
بزرگترین اجتماع ساوه ای ها در دنیای مجازی
