بانو فرخنده ساوجی، شاعر ومداح اهل بیت :دکترا ۱-آزاده شریفی۲ -سعیده قندی

بانو فرخنده ساوجی،

شاعر ومداح اهل بیت

مقاله :دکترای ۱-آزاده شریفی۲ -سعیده قندی

چکیده

فرخنده ساوجی از شاعران زن اواخر عهد قاجار دوور رضا شاه از نظر سبک شناسی از زمره شاعران بازگشت ادبی به شمار می آید. دیوان کم حجم وی که نخستین بار در ۱۳۷ به چاپ رسیده منحصرا" به نعمت ومناقب پیامبر (ص ) وامام آن شعیه اختصاص دارد واو راباید از پیشگام آن شعر زنان به شما آورد. در این مقاله نخست به جایگاه زنان درشعر فارسی وتوی ین موقعیت وی در میان شاعران شیعه بررسی شده است: عمده مضامین اشعار وی مدح امامان شعیه خاصه حضرت علی (ع) ، مرثیه سرایی برای شهدای کربلا بویان احساسات پرشور زنی شعیه مذهب است. درشعر وی عنصر احساس غلبه دارد ود وی از سرودن اشعار مذهبی شفاعت وبیانگری است نه تبلیغ یا دفاع از عقاید. در نهایت ، کیفیت اشعار وری از مهمترین ویژگی های سبکی وی ذکرشده اند. اگر چه شعر فرخنده ساوجی از نظر کیفیت بیان ، انتخاب واژگان ونوجونان اشعار کاملا"

------------------------------------------

1- داشجوی دکتری دانشگاه تهران . ایران

۲. دانجیر دکتری دانشگاه تربیت مدرس . تهران . ایران

متوسط وری موارد دادی ضعف تالیف است، بیان احساسات شیعی وچاپ آن به عنوان شاعر زن جایگاهی قابل بررسی برای وی رقم زده است.

کلید واژه ها : فرخنده ساوجی ، شعیه بازگشت ادبی ، زن ، تقلید

مقدمه

امروز تعداد شاعران زنی که دیوان ود تر دارند، اگر بیشتر از مردان نباشد کمتر از آن نیست وبایی همین تصور این که کمتر از صد سال پیش در همین سرزمین سواد خواندن ونوشن فضیلت وزیر محسوب می شده است (نه امیری بدیهی ) کمی دشوار است.

از شاعران زن ادبیات کلاسیک تنها از چند تن نام ونان چون سطری بر جای مانده است که ار آن میان باید به رابعه بنت کعب قدری بلخی (قرن ۴ ) ومستدات گنجی (قرن ۵و۶ ) اشاره کرد.

درونه به شعر زنان ، باید در نظر گرفت که چند تعداد شاعران زن که از ایشان بیتی براه مانده یا نامی در تذکره ها آمده است بسیار معدود (حدود ۴۰۰ تن ) است، اما این زنان با وجود تبعیض وار های اجتماعی واخلاقیات متداول که شعر گفتن زنان راناپسند می داشت وبا پنهانی دور خفا اشعاری سروده اند وبه ای سنگینی برای سرودن خود پرداخته اند.

زنان شاعری که از دربار قاجار سر بر آوردند واشر اف زاده بودند وبه همین دلیل جهان بینی محدودی داشتند . فاطمه قره العین (زرین تاج ) از شاعران زنی است که درقزوین بالید تحصیل کرد، سپس به عقآید شیخیه وبابیه گرایید وبه فرمان ناصرالدین شاه به قتل رسید. شعر مشهور " گر به به تو افتد نظر چهره به چهره آرو به رو " از سروده های منتسب به واست.

پس از مشروطه وبه عنوان یکی از نتایج بیداری اجتماعی، زنان ونیز تلاش کردند تا حضور خود در عرصه شاعری را تثبیت نمایند وری زنان پیشگام به چاپ اشعار خود روی آوردند که با نوی ساوجی نیر یکی از آنها ست. دیگر بانوان شاعر این گروه عبارتند از : فخر عظمی ارغوان(مادر مرحوم سیمین بهبهانی )، نیما سلماسی ، عالمتاج (ژاله ) قا ئم مقامی ومهمترین ، ایشان پروین اعتصامی . همه شاعران به لحاظ سبک شناسی به آخرین نسل" بازگشت ادبی " تعلق دارند.

از آنجا که توجه به ادبیات زنان ورود های ایشان تنها در سده اخیر وبه ویژه پس از پروین اعتصامی مطرح شده است، برخی محققانه چنین باز نموده اند که پدیده ای به نام" شعر زنانه " وجود دارد والا با ( شعر وادب یا مردانه ) متفاوت است. تاثیر فمنیسم غربی به ویژه شاخه سوسیالیستی آن برین. اندیشه وطرز فکری به مراتب بیشتر از نظریه پردازی های تاریخ ادبیات بوده است. هرچند می توان عناصری از " زنانگی " و مفهوم" مادری " را شعر زن بازیابی کرد ویا به تعبیر شاعرانه ادبیات وشعر را راساسا" زنانه دانست، اما نقد ادبی نوین رویگری پدیدار شناختی پیشنهاد می کند که مولف رابه کناری می نهد وتناسل خود اثر را درنظرگرفتن می گیرد. در چنین رویگری ، مولف نیز پس ازتولید اثر تنها یکی از خوانندگان آن محسوب میشود وزیری بر دیگر خوانندگان نداد. واضح است که درین. رویگری جایگاهی برای مقوله ای مانند جنسیت وجود نداد و طرح چنین مسائل اصولا" بی معنی است.

تاریخ مقدمه چاپ نخست دیوان بانو ساوجی ۱۳۰۷ هجری شمسی است،یعنی دوره اول پهلوی، بنابراین در زمان چاپ اینشده اشعار بسیاری مردان ایرانی هم حتی سواد خواندن ونوشن نداشته اند، چه رسد بهشهر سرودن وچاپ دیوان اشعار.

فرخنده ساوجی شاعر زن است واهیمیت وی از جهت اقدام به چاپ اشعار است.درپستوهاوحرمسراها شعر های زیادی خوانده ورود می شده اند مومن است بسیاری ازای اشعار پخته تر وبه تر از اشعار بانو ساوجی بوده باشند، اما به دست ما نرسیده، بنابر این جسارت وی در چاپ دیوان شعر - در زمانی که این کار نه مرسوم است و نه مقبول -نامی راشایسته برجاماندن درمیان شاعران فارسی زبان می کند.

مرور پیشینه ها

تاکنون تحقیقات بسیاری در باره شاعران زن انجام شده وزنی واشعارشان بررسی شده است، اما نگارنده پس از تحقیق در مجلات وسایل های معتبر با پژوهشی در زمینه ساوجی برخورد نکرده وتاکنون مطلب منسجم می درباب اشعار وی منتشر نشده وی آن وی نیز از مدت ها پیش تجدید چاپ نشده است.

روش شناسی

این نوشتار با استفاده از شیوه کتابخانه ای وبه روش تحلیل متوالی با روید توصیفی - تحلیلی انجام شده است.

۲-فرخنده ساوجی، شاعر شیعه ومداح اهل بیت

شعر ، یکی از مهم ترین رسانه های جهان کهن بود وشاعران تلاش می کردند با زبان شعر عقیده واحساس خودرا درسطح وسیع بپراکنند وآن را جاودان سازند.

توجه به این جنبه از کاربرد شعر در کلام پیامبر (ص ) وامام آن شعیه بسیار است. تشویق های ائمه معصومین(ع ) به خاطر اثر بخشی شعر همواره شعری متعداد رابرای نی داشت درباره فضائل مناقب آن بزرگوار آن بسرایند.

امام صادق (ع ) فرموده اند "هرکس شعری برای حسین بن علی (ع ) بگوید وپنچاه نفر رابگریند ، بهشت اورست. ....).........

ادامه دارد ارمنابع پیوست بهرمند شوید..

بررسی آواز های سید احمد خان ساوه ای سارنگی

بررسی آواز های سید احمد خان ساوه ای سارنگی

دوره قاجار

بهروز مبصری

چکیده

آواز در موسیقی ایرانی بخش مهمی از رپرتوار این هنر است واحمد خان ساوه ای از اساتید برجسته وگمنام درین زمینه ، از این رو مهم ترین مساله در این تحقیق معرفی سید احمد خان ساوه ای سارنگی (۱۲۳۱-۱۳۱۹ ش ) آخرین استاد آوار در دوران قاجار کشف بررسی ویژگی های آوازهایی او می باشد . با وجود استعداد وتوانایی های بالای سید احمد خان متاسفانه کمتر نامی از این استاد جز در برخی موارد چون کتاب سرگذشت موسیقی ما از روح الله خالقی به جا مانده است. جستار در پیش رو به شیوه کتابخانه ومیدانی انجام وبه روش توصیفی ، تجزیه وتحلیل شده است. در پایان بررسی ها این نتایج بدست آمد که اجرا تحریر های مسلسل مقطع ، به کارگیری گوشعه های مختلف وهمنچنین استعداد احمد خان ساوه ای در پرده شناسی از ویژگی های بارز شیوه آوازی این هنرمند تواند بد تا جائی که عبدالله خان دوامی هم این نکته را تایید کرده است.

کلید واژه : موسیقی ، آواز، سید احمد خان ساوه ای،

مقدمه

میرزا سید احمد خان ساوه ای سارنگی (۱۲۳۱- ۱۳۱۹) درخانواده ای مذهبی به دنیا آمد . پدران سید حسین ساوه ای ( سادات حسینی ، نبوی زاده ، نمازی ، گیوی... ) از علما بزرگ منطقه بود وسیید احمد پنجمین فرزند خانواده و تک پسر خاندان بود. اولین معلم آواز او پدرش بود که به رسم قدما پای منبر می خواندو اغلب در مراسم عزاداری مرثیه سرایی می وردک بعد ها از طریق این. هنر به تعزیه خوانی روی آورد.

سید احمد خان به رسم قدیم به مکتب خانه رفت واو لین آموزش های آواز را از پامنبری فرا گرفت . معین البکا ، تفرشی در یکی از سفرها خود به ساوه اورا یافت وبه تکیه دولت در تهران برد وزیر نظر ملا عبدالکریم جناب قزوینی تعلیم یافت. سید احمد خان قامتی بلند وصدایی رسا داشت وخیلی زود به سلک تعزیه خوانان در آمد و تسلط خیره کننده او بر ردیف آوازی باعث شد که درنقش شبیه حبرین ریاحی وامام خان ظاهر شود. از سید احمد خان دودره ضبط صفحه در دست می باشد که برای ضبط صفحه به پاریس رفت. ازاوفرزندی به نام هوشنگ سارنگ باقی ماند. وی سلطان تئاتر نامیده اند که در سال ۱۳۴۸ فوت می نماید . سید احمد خان در آذر ماه ۱۳۱۹ شمسی مرحوم شد. آرامگاهش در آمآمزاده زید بازار تهران است . وی کارمند عالی مرتبه شهرداری تهران بوده است . به تحقیق اهل سید احمد خان خواننده ای ردیف دان در مکتب سنتی موسیقی ایرانی بوده وبه رموز آن آشنایی کامل داشته است. درمان استادی وی همین بس که وقتی در سال ۱۲۸۴ شمسی ۱۹۰۶ میلادی کمپانی

گرامافون برای ضبط صفحه به ایران می آید ، جناب میرراحسینقلی با آواز سید احمد خان اولین صفحات موسیقی دستگاهی را درچهار گاه به ضبط می رساند، همچنین درویش خان اولین اثر خود را با آواز اودر ماهور به‌ضبطمی رساند(مبصری ، ۱۳۸۹ :۱۸۵ ).

در این پژوهش آوازهایی سید احمد خان ساوه ای سارنگی که بر روی گرامافون ضبط شده بررسی می شود تا به پرسش زیر پاسخ داده شود :

سد احمد خان ساوه ای کیست ؟آواز های او چه ویژگی هایی دارد؟

مرور پیشینه ها

با مطالعات انجام شده مشخص گردید تاکنون پژوهشی شایسته جامع درمورد سید احمدخان ساوه ای سارنگی ، خواننده وردیف دان برجسته صورت نگرفته است وبه دلیل آن که بسیاری از آثار به جای مانده از این خاندان درمجموعه های شخصی نگهداری می شود ، امکان معرفی وشناسایی دقیق آثار این هنرمند ممکن نبوده است.

روش شناسی

این پژوهش به شیوه کتابخانه ای ومیدانی انجام شده است. اطلاعات از طریق فیش برداری گردآوری ومحتوا ی آن به روش توصیفی ، تجزیه وتحریک شده است.

تحلیل داده ها

لازم به ذکر است که بعداز اعطای امتیاز از طرف مظفرالدین شاه قاجار به کمپانی گرامافون در سال۱۲۸۴ ش کمپانی شروع به کار می کند. جنس صفحات از ذغال سنگ و قیر بوده که به نام صفحه سنگی معروف است. زمان صفحه حدود سه دقیقه بوده است . به دلیل اینکه با دست وابزار مکانیکی تولید می شده ، تیراژ یک اثر ۳۰ عدد بوده وقیمت آن ۲۰ ریال که در آن موقع وسیله ای کاملا اشرافی بوده است. ابتدا ژنرال ژان با سیت لومر مسولیت را به عهده گرفته در ادامه، قلی خان شاهی ، که به دلیل کهولت سن کنار می رود . بعد از قلی خان جناب میرزا حسینقلی فراهانی کار مسولیت را به عهده می گیرد ود حالی است که ۲/۳ کار ضبط انجام یافته . استادی سید احمد خان وادوات تحریر واین که با بزرگانی چون میرزا حسینقلی، تار، باقرخان ، کمانچه دورویی خان ، نوازنده تار، کار می کند به خوبی جایگاه شاخص وی رانشان را می دهد وهنر مندان بزرگی چون عبدالله دوامی وابراهیم بوذری هنر اورا ستوده‌اند که امروز آثار ش ملاک ومصدر خوانندگان امروزی است.

سید احمد خان اولین اثر خود را با تار درویش خان به‌ضبط می رساند. احمد خان در این موقع ۵۳ ساله است دور اوج پختگی وجاافتادگی آواز است دورویی خان ۳۲ ساله .

نکته آن که درویش خان در میان بزرگانی چون میرزا عبدالله و میرزا حسینقلی ویزا اسدا خان حکم داشته وهنر به شهرت کافی دست پیدا نکرده بود ود آغاز کار بوده است . بینش صحیح جناب میرزا حسینقلی به شاگرد ارشد خود و آینده نگری ایشان آثاری راهم به درویش خان اختصاص داده، زیرا اطمینان داشته نوازنده خلاق وبه صفحات گرامافون درسال......

ادامه دارد،،،،،

نتیجه گیری

در این پژوهش سید احمد خان ساوه ای سارنگی ، آخرین استاد آواز در دوره قاجاریه معرف شد آوازهایی او کعب صفحات گرامافون ضبط شده بود، مورد بررسی قرار گرفت . حاصل این بررسی به شرح زیر است.

سید احمد خان هنرمندی مستعد وتوانمند در زمینه آواز خوانی است که به مانندش هنوز نیامده است واست ید اهل فن هنر آواز خوانی او را ستوده اند. اجرایی تحریر های مسلسل و مقطع ،به کارگیری گوشه های مختلف استعداد احمد خان ساوه ای در پرده شناسی از ویژگی. های بارز شیوه آوازی است.

منابع ومآخذ

- بیانی ، محمد (۱۳۶۳ )، احوال وآثار خوشنویسی ، جلد اول دووم ،چاپ دوم ، تهران .انتشارات علمی،

-کاظمی ، بهمن (۱۳۸۹ ) ، گلبانگ سربلندی ، مبانی بررسی آواز ایرانی ، به اهتمام ورزیده پور احمد وهی فراهانی ، تهران ، موسسه تالیف ، ترجمه ونشلط آثار هنری ،

- مبصری ، بهروز (۱۲۷۸ ) ، میرزا سید احمد خان سیر احمد خان ساوه ای سارنگی (۱۲۳۱-۱۳۱۹ ) ، فصل نامه ماهور ، سال دهم ،تابستان ، شماره ۴۰ ، ص ۱۸۵.

-مشحون ، حسن (۱۳۷۳ ) ، تاریخ موسیقی ایران ، تهران ، نشر سیمرغ ، نشر فاخته،

منابع "

مجموعه مoقالات. همایش ملی. تاثیر مشاهیر ساوجی

تاریخ ایجاد در 27 آذر 1403

همایش ملی

تاثیر مشاهیر ساوجی

گسترش وتحکیم فرهنگ ایرانی و اسلامی

( از سده های اول هجری تا پایان قاجاریه )

اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ ثبت شده در ISC

برگزار کننده موسسه ی آموزش عالی غیر دولتی دانشستان ساوه

دبیر علمی همایش : دکتر عباسعلی وفایی

دبیر اجرایی : دکتر علی رضا شعبانلو

فهرست مطالب

1- ادبیات زندان در اشعار مسعود سعد سلمان وسلمان ساوجی دکتر شهلا خلیل اللهی/ دکتر غفار برج ساز 2- بررسی آواز های سید احمد خان ساوه اغی سارنگی- بهروز مبصری 3- بررسی صنایع بدیعی در اشعار شوقی ساوجی - سید عباس طباطبا یی 4- بررسی کارکرد کنایه در دیوان فرخنده ساوجی- دکتر غفار برج ساز/ دکتر شهلا خلیل اللهی 5- بررسی ویژیگی های کتیبه تگاری دوران قاجاریه - ساناز یوسفی/ ساراکفایتی/لیلاصالحیپور /دکتر منصورمهر نگار 6- تحلیل ساختاری مثنوی جمشید وخورشید سلمان ساوجی - محمد تقی قندی / علیرضا شعبانلو 7- تحلیل محتوای سیاست مدن اثر میرزاموسی رطبیب ساوجی - عبدالله دانش بیات 8- تیلیم خان وشعر غنایی / علیرضا شعبانلو 9- جناس وگونه های آن درشعر سلمان ساوجی - محمد تقی قندی / حسین آریان 10- روایت شناسی {جمشید وخورشید } سلمان ساوجی بر اساس الگوی گرماس ... غذرا نصیری افراپلی / علی وفایی / افسانه فرمت 11- زن به مثابه ممدوح نگاهی به قصاید سلمان ساوجی در مدح دلشاد خاتون .....اد لیلا نورور پور 12 برسری سبک شعری میر شوقی ساوجی وتاثیر اوبر شاعران سبک هندی ... سید عباس طباطبایی 13- شناخت فرخنده ساوجی - خسرو امیرحسینی 14- عشق وماهیت معشوق از دیگاه سلمان ساوجی .... علی وفایی 15- فرخنده ساوجی . شاعر شعیه و مداح اهل بیت .... آزاده شریفی / سعیده قنادی 16- نظری بر احوال وآثار حاج میرزا فضل الله وابوالفضل ساوجی ... مریم ویسی 17- خواجه نصرالدین ساوجی در اعتلای فرهنگ ایران وزبان .... اسمیل علی سلیمی / الهه واثق 18- گونه های خاص ایهام در اشعار سلمان ساوجی / محمد تقی قندی ا

مجموعه مقالات همایش ملی تأثیر مشاهیر ساوجی در گسترش و ...

https://www.academia.edu/40220545/%D9%85%D8%AC%D9

تهیه کننده - وجمع آوری

دکتر علیرضا شعبانلو - مهندس محمد شرافت

https://savehje.blogfa.com/post/2080

زندگینامه سید رضا نبویزاده نمازی ساوه

سید وحید نبوی زاده نمازی ساوجی / پژوهشگر فرهنگی اجتماعی جهانی

https://savehje.blogfa.com/post/2060

بهروز مبصری، پژوهشگر موسیقی مامونیه زرند

فرخنده ساوجی

http://مجموعه مقالات. همایش ملی. تاثیر مشاهیر ساوجی

فرخنده ساوجی ، شاعر شیعه ومداحی اهل بیت

آزاده شریفی ۱ سعیده قندی ۲

چکیده

فرخنده ساوجی از شاعران زن اواخر عهد قاجار دوور رضا شاه واز نظر سبک شناسی از زمره شاعران بازگشت ادبی به شمار می آید. دیوان کم حجم وی نخستین بار در ۱۳۰۷ به چاب رسیده منحصرا به نعت وموثرترین پیامبر ( ص) وامام آن شیعه اختصاص دارد واو راباید از پیشگام شعر زنان شیعه به شمار آورد.

در این مقاله، نخست به جایگاه زنان درشهر فارسی وین موقعیت وی در میان زنان شیعه به شمار آورد. درین مقاله .نخست به جایگاه زنان درشهر فارسی تبیین موقت وی درمیان شاعران زنان متقدم ومعاصر وی پرداخته شده است، سپس کیفیت وجایگاه اشعاری وی دروزی شعر شیعه بررسی شده است. عمده مضامین اشعاری وی مدح امامان شیعه خاصه حضرت علی علیه السلام. مرثیه سرایی برای شهدا کربلا بویان احساسات پرشور زنی شیعه شفاعت وبیانگری است نه تبلیغ یا دفاع از عقاید در نهایت . کیفت اشعار وری از مهم ترین ویژگی های سبکی ویک شده اند. اگر چه شعر فرخنده ساوجی از نظر کیفیت بیان ، اناب واژگان ونوجونان اشعار شعری کاملا متوسطودر برخی موارد ضعف تالیف است ، بیان احساسات شیعی واپسین آن به عنوان شاعر زن جایگاهی قابل برسی برای وی رقم زده است.

کلید واژه ها : فرخنده ساوجی ، شیعه بازگشت ادبی ، تقلید

مقدمه

امروزه تعداد شاعران زنی که دیوان وفور دارند، اگربیشتر از مردان نباشد کمتر ار آنان نیست وبایی همین تصور این که کمتر از صدساله پیش در همین سرزمین سواد خواندن ونوجونان فضیلت وزیر محسوب مشهد است ( نه امر بدیهی ) کمی دشوار است.

از شاعران زن ادبیات کلاسیک تنها از چند تن نام ونان چون سطری برای مانده است که از آن میان باید به رابعه بنت کعب قدری بلخی ( قرن ۴) موهبتی گنجی ( قرن ها و۶) اشاره کرد توجه به شعر زنان ، باید در نظر گرفت که هر چند تعداد شاعران زن که از ایشان بیتی برای مانده یا نامی مانده در تذکره ها آمده است بسیار معده (حدود ۴۰۰ نفر ) است، اما این زنان با وجود تبعیض وار های اجتماعی شدید وفرهنگ واخلاقیات متداول که شعر گفتن زنان راند می داشت وبا پنهانی دور خفا اشعاری سروده اند وبه ای سنگینی برای سرودن خود پرداخته اند.

زنان شاعری که از دیار قاجار سر آوردند درباری واشر زاده بودند وبه همین دلیل جهان بینی محدودی داشتند.فاطمه قره العین (زرین تاج ) از شاعران زنی که در قزوین بالید وتحریک کرد، سپس به عقآید شیخیه وانی گرایید وبه فرمان ناصرالدین شاه به قتل رسید. شعر مشهور " گر به تو افتد نظر چهره بهدا هره روبه رو"از سروده های منتسب به واست.

پس لزوم مشروطه وبه عنوان یکی از نتایج بیداری اجتماعی زنان نیز تلاش کردند تا حضور خود در عرصه شاعری را تثبیت نمایند وری. زنان پیشگام به چاپ اشعار خود روی آوردند که بانو ساوجی نیز یکی از آنها . دیگر بانوان شاعر این گروه عبارتند از : فخر عظمی ارغوان ( مادر سیمین بهبهانی ) نیما سلماسی، عالمتاب( ژاله ) قا ئم مقامی ومهمترین ایشان پروین اعتصامی . همه این شاعران به لحلظ سبک شناسی به آخرین نسل " بازگشت ادبی " تعلق دارند.

از آنجا که توجه به ادبیات زنان ورود های ایشان تنها در سده اخیر وبه ویژه پس از پروین اعتصامی مطرح شده است ، برخی محققانه چنین باز نموده اند که پیدا ی به نام " شعر زنانه " وجود دارد والا با شهر ادبیات مردانه " متفاوت است، تاثیر فمنیسم غربی به ویژه شاخه سوسیالیستی آن برین اندیشه وطرز فکری به مراتب بیشتر ازنظریه پردازی تاریخ ادبیات بوده است

هرچند می توان عناصری از "زنانگی "ومفهوم"مادری" را درشهر شاعران زن بازیابی کرد ویا به تعبیر شاعرانه ای ادبیات ور را اساسا زنانه دانست ، اما نقد ادبی نوین رویگری پدیدار شناختی پیشنهاد می کند که مولف رابه کناری می نهد وتناسل خود اثر را درنظرگرفتن می گیرد. در چنین رویگری ، مولف نیز پس از تولید اثر تنها یکی از خوانندگان آن محسوب می شود وزیری بر دیگر خوانندگان نداد. واصل است که چنین رویگری جایگاهی برای مقوله ای مانند جنسیت وجود نداد و طرح چنین مسائل اصولا بی معنی است.

تاریخ مقدمه چاپ نخست دیوان با نوآوری ۱۳۰۷ هجری شمسی است، یعنی دوره اول پهلوی ، بنابر این در زمان چاپ این اشعار بسیاری مردان ایرانی هم حتی سواد خواندن ونوشن نداشته اند، چه رسد به شعر سرودن واپسین دیوان اشعار .

فرخنده ساوجی شاعر زن است واهیمیت وی از جهت اقدام به چاپ اشعار است، در پستها وحرمسرا ها شعر های زیادی خوانده ورود می شده اند مومن است بسیاری از این اشعار پخته تر از اشعار بانو ساوجی بوده باشند ، اما به دست ما نرسیده اند، بنابر این جسارت وی در چاپ دیوان شعر -در زمانی که این کار نه مرسوم است و مقبول - نام وی را شایسته برای ماندن در میان شاعران فارسی زبان می کند .

مرور پیشینه ها

تاکنون تحقیقات بسیاری در باره شاعران زن انجام شد واشعارشان بررسی شده است، اما نگارنده پس از تحقیقات در مجلات وسایل های معتبر با پژوهشی در زمینه فرخنده ساوجی برخورد نکرده وتاکنون مطب منسجم در باب اشعار وی منشر نشده وی نیز از مدت ها پیش تجدید چاپ نشده است.

روش شناسی

این نوشتار با استفاده شیوه کتابخانه ای وبه روش تحلیل محتوا با روید توصیفی -تحلیلی انجام شده است.

۲-فرخنده ساوجی ، شاعر شیعه ومداح اهل بیت

شعر ،یکی از مهم ترین رسانه های جهان کهن بود واران تلاش می کردند با زبان شعر عقیده واحده خودرا درسطح وسیع برانند آن را جاودان سازند. توجه به این جنبه ار کادر شعر درکلام پیامبر (ص) وامام آن شیعه بسیار است. تشویق های ائمه معصومین (ع) به خاطر اثر بخشی شعر همواره شعری متعهد را برآن می داشت که درباره فضائل ومناقب آن بزرگوار بسرایند .

امام صادق (ع) فرموده اند: " هر کس شعری برای حسین بن علی (ع) بگوید وپنچاه نفر رابگریند ، بهشت اورست. ... )( مجلسی ، ۱۴۰۳ ق: جان ۴/۲۸۹؛ به نقل از محمد زاده، ۱۳۸۴: ۷۴ ). از یر باز ظلم وجود خلافی عرب بر خاندان اهل بیت ازمضامین اصلی شعر عربی و فارسیبوده است.علی رغم فشارها ومخالفت ها،" شاعران شیعه که درپی اثبات حقانیت اهل بیت (ع) ونیز تثبیت جایگاه متزلزل شیعه وهم چنین پیگیر تحقق اهداف سیاسی وینی بودند می کوشیدند تا با استفاده از اصول اعتقادی شعیهد،مقاصد خود را دنبال کنند... از طرفی سرودن قصاید شیعه ، تنها با هدف مدح اهل بیت وداع از آن ها انجامونمی شود ، بلکه شاعران در اندیشه اشاعه اعتقادات وفرهنگ شیعه ، به نسل های آینده وهم چنین بیان تاریخ شیعه نیز بوده اند. "( نامی ، ۱۳۹۰ : ۱۷۵ ).

ظلم وفور ورس از تحریف عاشورا از یک سو وتاکنون ائمه بر مرثیه سرایی شاعران زیادی را بر آن داشت تا شعر خودرا منحصرا درخت امامان شیعه باشد در آورند . "مهمترین عوامل وانگه های که سبب شد شاعران در مدح امام حسین (ع) وکلا اشعری بسرایند از این قرار ند :

-ثواب و وصول به اجرداخروی

-تعلقات اعتقادی و وابستگی مذهبی

-شیفتگی به این حماسه بزرگ

-حب اهل بیت

- عمق فاجعه شود تراژدی عاشورا "( محمد زاده ،۱۳۸۳: 17).

قدیم ترین نمونه از مراثی عاشورایی موجود به زبان فارسی از کسایی مروزی ( قرن ۴ ), شاعر شیعه ومعاصر ردوکی است ( ریاحی ، ۱۳۷۳ : ۲۵ ) . مراثی نیز از ناصر خسرو وقبادیاندو سنایی غزنوی در دست است، اوج شعر مذهبی با کانون ماجرایی عاشورا راباید در قرن ششم دانست ، جریانی که تا قرن هشتم ادامه می یابد واران مشهور آن عبادت از : قومی رازی ( قرن ششم ) ، انوری ابیوردی ( م ۵۸۳ ) ، جمال الین عبدالرزاق ( 588) و ظهیر فاریابی (م ۵۸۹ ) وقتیه مشهور سیف فرغانی در رثای شهدا کربلا .

قرن دهم آغاز رسمیت یافتن مذهب یافتن مذهب شیعه در ایراندخت دور این دوره است که قسمت مهمی از شعر فارسی رایحه ها ورثه های اهل بیت تشکیل می دهد (محمد زاده ، ۱۳۸۳ : 243 ). درد صفوی " کمتر شاعری را می توان یافت که قصیده یا ترکیب وترجیعی در ستایش پیامبر -( ص) وامام شیعه نرود باشد،" (صفا ، ۱۳۸۵ : 624). دودمان صفوی بیشتر هم خود راف ترویج مذهب شعیهد می کردند وکتور به شعر وادب می پرداختند . غزل ومداح جای خود را در این عصر به مدح ومناقب اولیا دین ور کرامت ائمه اطهار ومصیبت شهیدان کربلا سپرد دردو صفوی هرچند شعر شیعی رونق ی گیرد پرچم دار آن " محتشم کاشانی " سینه ترکیب بند مشهور است؛ " ولی بسیاری از این اشعار فاقدجنبه های والا ادبی ومستدات تاریخی است. " (سادات ناصری ، ۱۳۷۰ :۹ ).

فرخنده ساوجی شاعر مذهبی است . در درست ترین تعریف ،وی " شآری کلاسیک وشیعه است.در فرم ومحتوا به هیچ وجه نو آوری نیست ودغدغه نو آوری هم نداد. انگیزه شاعر از سرودن این اشعار کسب شهرت وجه شاعری نبوده است واین از جهتی مثبت است چون شاعر فارغ از رد قبول دیگران شعرش راسروده خواص ترین احساسات دینی اش را باگو کرده مونی است چون رقیب ومنتقدی در دسترس شاعر نبوده وبه همین دلیل، انگیزه ای برای نو آوری ایجاد تغییرنداشته است."شعر شیعی درحقیقت ، شعری است درخت و اهل بیت ( ع) ومناقب ایشان و موضوعاتی مرتبط با آن شاعر شیعی مودب حقیقی ارادت خود راست به اهل بیت( ع ) وبه وین نسبت به دشمنان را در اشعار خود آشکار می سازد" ( ارفع ، ۱۳۸۶: ۲۰۲ ). احساسات مذهبی شاعر بسیار وسیع وپردامنه است وچنانچه برخاسته از دل که دست کم برمخاطبی که خود تعلقات مذهبی داشته باشید کارگر می افتد با این حال، احساسات وی عمیق نیست وشوق ولو " صفوی آری " بر اشعار وی سایه افکنده است

. محتوای مذهبی اشعار وی از تربیت مکتب خانه ای وخانواده ای سنتی وهبی برخاسته وارجاعاتی که به روایات وزنی ائمه معصومین علیهم السلام ) دارد، بیشتر از جنس حرف های است که پای منبر ها شنیده و در یک کلام، شور واردات مذهبی بر صحت وسواس درست گویی غلبه دارد. البته در بافت وزمین اثر ، این امر نیز کلا پذیرفته است. هرچند شعر آیینی از قدیم ایام وجود داشته است، اما با حمایت وپشتیبانی خاندان صفوی و پس از رسمی شدن تشیع، مضامین معمول ومتداولی از روضه ها وتابستانی های منافع بهمن ها وسوسه به اذهان عامه مردم راه یافته بنیان های ادبیات شیعی را رقم زدند.

از نشانه های علبه شور عاطفی عواطف مذهبی بشر وی آن است که غالبا پس ازواج شعر در یکی از دوبیت شعر رابه پایان می رساند وعموما نیز با ذکر تخلص خود (فرخنده ) ولی شفاعت این کار را انجام می دهد. این ویژگی در برخی قصاید با مثنویهای طولانی گاهی آزار دهند است وحیات سردرگمی به خواننده می دهد.

ای کاشکی. نزاد مرا مادر م به دهر. ای کاشکی نبود ز زینب نشان و نام

زینب به آه واله به آن سر خطاب کرد کسی ما، شهر کوفه وخوش ید شهر شام

فرخنده خون مریز تو ازچشم کاینات. بنمای. زود قصه این راه را هم راما

(ص ۷۳ )

از میان ائمه ، کانون وی امام حسین (ع) ورثه سرایی بر شهدای کربلا حاصل امام حسین (ع) است ، از حقیقت به دور نیست اگر شعر اورانیز از زمره اشعار ( حسینی) و" عاشورایی" به شمار آوریم . البته شاعر به مناسب ها وحوادث مذهبی متفاوت توجه دارد و هرچند در اشعار وی غم برای وخوش بر را غلبه دارد، به تولد ها وعید نیز توجه داشته بودن مناسبت اشعاری سروده است......

3- سبک شناسی اشعار فرخنده ساوجی

...........

1- موازنه

گر نو بخشیدی خدا بخشیده است گر نو رمجیدی خدا رجیده است

ص 17

2- قافیه دونی

شده دل چو بلبل روی تو به هوای سنبل موی تو بپرد زمهر سوی توقفس از بروش تو واکنی

ص49 .....

نتیجه گیری

- فرخنده ساوجی

منابع ومآخذ

- ارفع، فاطمه سادات ۱۳۸۳ ، رای حسینی دراشعار بانوان شیعه ، فصل نه بانوان شیعه ، سال اول شماره ۲، زمستان ص ۲۰۱- ۲۱۸

_حجازی ، سید علیرضا ۱۳۸۶ سیر تاریخی شعر شیعه درحماسه عاشورا ، فصل نامه شیعه شناسی ، سال پنجم شماره ۲۰ زمستان ص ۹۷- ۱۳۶

- دزفولیان ، کاظم واما اکبر ۱۳۷۸ ، بازگشت ادبی ومختصات زبانی شعر آن دوره ، نشریه تاریخ ادبیات ، شماره ۵۹ ، زمستان ص ۹۰-۱۰۲.

-ریاحی ، محمد امین ۱۳۷۳ . کسایی مروزی ، زندگی ، اندیشه وشعراو، تهران ، علمی.

-سادات ناصری ، سید حسن . ص۱۳۷۰ مقدمه ترکیب بند مولانا محتشم تهران سنایی

- صفا ، دبیح الله ۱۳۸۵ تاریخ ادبیات در ایران جلد ۲ . تهران فردوس

- طوسی ، محمد بن حسن ۱۳۸۸ الامالینک . ترجمه صادق حسن زاده ، قم . اندیشه هادی.

-فیض کاشانی ، ملا محسن ۱۴۲۳ ق ، احقاق فی محاسن الا خلاق ، تحقیق محسن عقیلی ، چاپ دوم ، قم . دادالکتاب الا سلامی.

-محمد زاده ، مرضیه ۱۳۸۳ ، دانشنامه شعر عاشورایی ۲جلد ، تهران ، وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی ،

-ناعمی، زهره ۱۳۹۰ ، بررسی وتحریک ادبی جوامع جوامع شناختی نماد های دینی درشعر . تهران ، پژوهشکده تاریخ اسلام

مجموعه مoقالات. همایش ملی. تاثیر مشاهیر ساوجی

تاریخ ایجاد در 27 آذر 1403

همایش ملی

تاثیر مشاهیر ساوجی

گسترش وتحکیم فرهنگ ایرانی و اسلامی

( از سده های اول هجری تا پایان قاجاریه )

اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ ثبت شده در ISC

برگزار کننده موسسه ی آموزش عالی غیر دولتی دانشستان ساوه

دبیر علمی همایش : دکتر عباسعلی وفایی

دبیر اجرایی : دکتر علی رضا شعبانلو

فهرست مطالب

1- ادبیات زندان در اشعار مسعود سعد سلمان وسلمان ساوجی دکتر شهلا خلیل اللهی/ دکتر غفار برج ساز 2- بررسی آواز های سید احمد خان ساوه اغی سارنگی- بهروز مبصری 3- بررسی صنایع بدیعی در اشعار شوقی ساوجی - سید عباس طباطبا یی 4- بررسی کارکرد کنایه در دیوان فرخنده ساوجی- دکتر غفار برج ساز/ دکتر شهلا خلیل اللهی 5- بررسی ویژیگی های کتیبه تگاری دوران قاجاریه - ساناز یوسفی/ ساراکفایتی/لیلاصالحیپور /دکتر منصورمهر نگار 6- تحلیل ساختاری مثنوی جمشید وخورشید سلمان ساوجی - محمد تقی قندی / علیرضا شعبانلو 7- تحلیل محتوای سیاست مدن اثر میرزاموسی رطبیب ساوجی - عبدالله دانش بیات 8- تیلیم خان وشعر غنایی / علیرضا شعبانلو 9- جناس وگونه های آن درشعر سلمان ساوجی - محمد تقی قندی / حسین آریان 10- روایت شناسی {جمشید وخورشید } سلمان ساوجی بر اساس الگوی گرماس ... غذرا نصیری افراپلی / علی وفایی / افسانه فرمت 11- زن به مثابه ممدوح نگاهی به قصاید سلمان ساوجی در مدح دلشاد خاتون .....اد لیلا نورور پور 12 برسری سبک شعری میر شوقی ساوجی وتاثیر اوبر شاعران سبک هندی ... سید عباس طباطبایی 13- شناخت فرخنده ساوجی - خسرو امیرحسینی 14- عشق وماهیت معشوق از دیگاه سلمان ساوجی .... علی وفایی 15- فرخنده ساوجی . شاعر شعیه و مداح اهل بیت .... آزاده شریفی / سعیده قنادی 16- نظری بر احوال وآثار حاج میرزا فضل الله وابوالفضل ساوجی ... مریم ویسی 17- خواجه نصرالدین ساوجی در اعتلای فرهنگ ایران وزبان .... اسمیل علی سلیمی / الهه واثق 18- گونه های خاص ایهام در اشعار سلمان ساوجی / محمد تقی قندی ا

مجموعه مقالات همایش ملی تأثیر مشاهیر ساوجی در گسترش و ...

https://www.academia.edu/40220545/%D9%85%D8%AC%D9

تهیه کننده - وجمع آوری

دکتر علیرضا شعبانلو - مهندس محمد شرافت

فرخنده ساوجی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

فرهیختگان و پیشکسوت گذشته حال آینده ساوه

فرخنده ساوجی از شاعران زن اواخر عهد قاجار در دوره رضا شاه واز نظر سبک شناسی از ... فرخنده ساوجی شاعر زن است واهیمیت وی از جهت اقدام به چاپ اشعار است، در ...

فرخنده ساوجی

دیوان فرخنده ساوجی

فرخنده ساوجی

احوال وآثار حاج میرزا فضل الله وابوالفضل ساوجی { خوشنویسی}

مولف کتاب میرزا ابوالفضل ساوجی

میرزا ابوالفضل ساوجی ( بهروز )

قطعه خط ابوالفضل ساوجی خوشنویس و طبیب دوره قاجار

نظری براحوال وآثار حاج میرزا فضل الله وابوالفضل ساوجی

مریم ویسی

دانشجوی کارشناسی ارشد موسسه آموزشی عالی ناصر خسرو ساوه. ایران

چکیده

ایران با پیشنیه درخشان فرهنگی وهنری از دیرباز مهد هنر خوشنویسی بوده وهنرمندان این خطه در طی قرون متمادی خالق سبک های وشیوه های چشم نوازی بوده که تابه امروز محفوظ مانده اند.

خاندان شاملو از امرای دوران پادشاهی صفویان از سلسله هنرمندان وخوشنویسان بوده اند که درراس آن حسن خان شاملو ( درگذشتدر 1052 ق) وفرزندش مرتضی قلی خان شاملو (درگذشتدر 110 ق) واضع دخط شکسته نستعلیق قرار دارد. این سلسه در دوران قاجار با خاندان ساوجی وبه ویژه پدر وپسری بنام های فضل الله و ابوالفضل ساوجی که هر دو از دیار وبزرگان عصر خویش بودند . جانی دوباره می باید. این پژوهش به شیوه کتابخانه ای ومیدانی با روش توصفی در پی معرفی آثار شناسایی شده فضل الله و ابوالقضل ساوجی درموزه ها ومجموعه شخصی است. عبدالله پدر فضل الله ساوجی از طبیبان بنام دوره قاجار است. واز این رو حرفه طبابت در این خاندان موروثی بوده است. با مراجعه به متون تاریخی وتذکره های صر قاجار اطلاعات چندانی از عبدالله ساوجی یافت نشد وچه بسا که خوشنویسی اشتغال نداشته است. در این پژوهش آثار درخورتوجهی از فضل الله وابوافضل ساوجی شناسایی شده است که ییشتر بخ خط نستعلیق ودر میان سال های 1237 و1302 تگاشته شده اند. نتایج تحقیق نشان می دهد با توجه به فراوانی آثار برجامانده از ابوالفضل ساوجی به نظر می رسد که ایشان گوی سیقت را درخوشنویسی از پدرربوده وبیش از دیگران در این هنر نامدار شده است.

کلید واژه : خوشنویسی سده 13 خط نستعلیق خوشنویسان دوره قاجار میرزا فضل الله ساوجی . میرزا ابوالفضل مجد الین محمد ساوجی .

مقدمه

پژوهش حاضر به منظور ارائه در نخستین همایش ملی فرهنگی . زبانی وادبی تاثیر مشاهیر ساوجی در گسترش وتحکیم فرهنگ ایرانی واسلامی گرد آوری شده است .

ساوه شهر قدیم مرکز شهرستان ساوه است. این شهر در50 درجه و18 دقیقه طول شرقی گرینویچ و35 درجه ویم دقیقه عرض شمالی در ارتفاع 960 متر در 140 کیلومتری جنولب باختر تهران و90 درحه هزارگزی شمال باختر قم وافه گردیده است.( نعمتی 1383:6)

دهخدا در تلفظ ومعنای واژه ساوه چنین نوشته است: ساوه. {و/و } (ا) زر خالص شکسته وریزه زیزه شده . زیزه زر . ساو ( دهخدا 1285 : 1636 )

می گویند واژه (ساوه) یعنی ( سه آوه ) یعنی سه آب است در برابر روستای آوه که در اینجا چشمه آب وکایز بوده استو ئبعضی آن را به معنی باج وخراج وکوره آجر پزی پنداشته اند ( سیستانی 1278 " 384 )

این شهر از روزگاران قدیم جایگان د انشمندان. فرهیختگان وهنرمندان بنام بودهو برگزاری این همایش درخور وشایسته به نظز می رسد. درمیان سلسه مشاهیر . فرهیخنگان وادیبان ساوه نام حاجی میرزا فضل الله وابوالفضل ساوجثی 1 به دلیال په دلیل هنرمند بودن وداشتن خط زیبا بیشتر به چشم می خورد از خاندان معروف حسن خان 2 ومرتضی قلی خان شاملو 3بوده که دساوه سکنی گزیره اند.

علاقه مندی به خوشنویسی وهمچنین تحصیل درساوه نگارنده رابر آن داشت. که فرصت را غتیمت شمرده و گذاری بر احوال وآثار این تامداران خوشنویس بتماید. این پژوهش ضمن بررسی احوال فضل اللهوابوافضل ساوجی به تفکیک به معرفی اثار ایشان خواهد پرداخت. سپس گزیده ای از تصاویرآثار این دوهنرمند که کتابخانه ها . موزه ها ومجموعه های خصوصی گرد آوری شده است. ارادئه خواهد شد.

مرورپیشینه ها

با مطالعات انجام شده مشخص گردید تا کنون پژوهشی شایسته وجامع درمورد این هترمندان صورت نگرفته است وبه دلیل آم که بسیاری از آثار بجای مانده از این خاندان در مجموعه های شخصی نگهداری میشود امکان معرفی وشناسایی دقیق آثار این هنرمند ممکن نبوده است.

روش شناسی

این پژوهش به شیوه کتابخانه ای ومیدانی انجام شده است. اطلاعات از طریق فیش برداری گرد آوری ومحتوای آن به روش توصیفی . تجزیه ونحلیل شده است.

تحلیل داده ها

1- بررسی احوال وآثار حاجی میرزا فضل الله ساوجی

آگاهی ما از زندگانی فضل الله چنان که شایسته وی باشد. تاریخ دقیقی از تولد وی در دسترس تیست و با توجه به رقم های وی ونیز فرزندش ابوالفضل در می یابیم مه نام پدرش عبدالله بوده است. در احوال وآثار خوشنویسان درباره ایشان این گونه آمده است:"حاج میرزا فضل الله از خاندان شاملو وازاولاد حسن خان شاملوی معروف است که بعدها اولاد وی از خراسان رخت به عراق { عجم} کشیده ودر ساوه مسکن مسکن گزدیده اند. حاج میرزا فضل الله در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار. معلم علی خان طل السطان بود وهنگامی که محمد شاه به قصد حصارهرات رفت . ساوجی از تهران به اردوی همایونی منتقل شد ومورد لطف شاه واقع گردید . صاحب مجمع الفصحاء وگنج شایگان ودیگران ساوجی را به محامد اخلاق ومراتب فضل وکمال وجودت طبع . یاد کرده وگفته که در نزد اقران به احترام می زیست وبعض شاعران عصر مانند شباهنگ 4. در اشعار خود وی راستوده است ".دیوان بیگی درضمن ترجمه پسرش میرزا ابوالفضل می نویسد : " حاج میر ابوالفضل از مشاهیر اطبا وخوشنویسان شکسته وساکن طهران بوده وعمر بسیار یافته د بعضی از مسافرت ها کرده. همانا وقتی برخی از غرایب مسموعات مشاهدات خود که در زمان مسافرت هایش روی داده بود. حکایت کرده است که مستمعین از قبولش انکار نموده ودر غیاب جعل به اوداده بودند واین سخن در زبان حساد واضدادش افتاده کم کم بر سر زبان انداختن که حاج میر ابوالفضل که حاج میرزا فضل الله جعال است و حکایت بلاواقع نقل می کند و این تهمت در حق آن مرد محترم باقی ماند واز افواه تیفتاد تا آن که از جهان رفت. مردم یاوه گو دست بر تداشتند... " از خطوط . علاوه بر نستعلیق5 ثلث ونسخ راخوش می نوشت ور ظهر عاشورای سال 1275 (ق .) درتهران در گذشت وجنازه اش رابه نجف منتقل کردند ودر وادی السلام سپردند " ( بیانی . 572ک 1363= 573)

همچنیت در نامه دانشوران ناصری آمدهاست که میرزا ابوالفضل فزفضلا بوده ودر دانستن احوال خوشنویسان وشناختن خطوط آن ها ممتاز ومورد مدح شعرای عصر خود قرار داشته است. شباهنگ رازی درقصیده ای وی راستوده است وابیاتی ازآن به این قرار است

نتیجه گیری

درمیان خاندان ساوجی دوتن بیش از دیگران به خوشنویسی شهره گشته اند . این پژوهش به احوال وآثار ابوالفضل وپدرش فضل الله ساوجی پرداخته است. وتلاش شده تا براساس تمامی منابع مکتوب آثار این دوهنرمند که بالغ بر 20 قطعه ونسخه خطی است. شناسایی ومعرفی گردد. آثار این دوخوشنویس شامل نسخه های خطی ومرقعانی هستند که در کتابخانه ها . موزه ها ومجموعه های شخصی نگداری می شود . با توجه به تحقیقات انجام شده مشخص گردیده که بیشتر این آثار متعلق به ابوالفضل ساوجی هستند وبرخی از ان ها با کتبه محمد یا مجد الدین رقم خورده اند. نکته دیگر این که میرزا ابوالفضل به کتیبه نگاری نیز پرداخته ونمونه هایی از کتیبه های وی در تهران وری یادشده است. در مجموع حاجی میرزابوالفضل ساوجی ملقب به مجد الدی محمد نسبت به پدرش ارجمند شان آثار بیشتری را خلق کرده وبا داشتن عیار وکیفیتی بر تر در میان خوشنویسان دوره قاجار شهیر تر ونامدارتر بوده اند.

پی نوشت.......

فضل‌الله ساوجی ( 319حاجی میرزا فضل الله ساوجی)

فضل‌الله ساوجی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرش به ناوبریپرش به جستجو

حاج میرزا فضل‌الله ساوجی از خوشنویسان ایران در زمان فتحعلی شاه است. [۱]

ساوجی از خاندان شاملو و از اولاد حسن‌خان معروف است. او در زمان سلطنت فتحعلی‌شاه قاجار معلم علیخان ظل‌السلطان بود. علاوه بر نستعلیق، ثلث و نسخ را خوش می‌نوشت. فضل‌الله ساوجی در ظهر عاشورای ۱۲۷۵ه‍.ق در تهران درگذشته است. جنازه‌اش را به نجف برده در وادی‌السلام به خاک سپرده شد. [۲]

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%B6%D9%84

کتاب فرهیختگان ساوه

دکتر ابوالقاسم فخاریان ص722 -725

تهیکتتده / مهندس محمد شرافت 14 بهمن 1398

تاريخ انتشار: 11:38 - ۱۳۹۶ چهارشنبه ۱۱ بهمن

قطعه خط ابوالفضل ساوجی خوشنویس و طبیب دوره قاجار

میرزا ابوالفضل ساوجی زاده ۱۲۴۷ هجری قمری، درگذشته ۱۳۱۲ هجری قمری خوشنویس، فاضل و محقق معروف زمان ناصرالدین شاه قاجار بود.

وی از اطبای عهد قاجاریه و از جمله چند نفر دانشمندی است، که در تألیف نامه دانشوران و سایر کتابهای منسوب به محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، دست داشته‌است.

بین حاج شیخ مهدی شمس العلما عبدالرب آبادی قزوینی، که او هم از دانشمندان طراز اول عصر خود بوده، و در تألیف کتاب نامه دانشوران و سایر کتابهای منسوب به اعتمادالسلطنه کاملاً دست داشته، و او، از نظر همکاری، رقابت و خصومت شدید بوده و هریک برای دیگری کارشکنی می‌کرده است.

بگفته دکتر قلیچ خانی در کتاب گلستان هنر میرزا ابوالفضل ساوجی علاوه بر هنر خطاطی، استاد درس پزشکی در مدرسه دارالفنون بوده است.

او علم پزشکی را از پدر و پدربزرگ خود آموخته بود و یکی از هنرهای ابوالفضل ساوجی خوشنویسی است.

وی پدر ذبیح بهروز، نویسنده، پژوهشگر، و شاعر نامدار معاصر و فرزند میرزا فضل‌الله ساوجی طبیب و خوشنویس دوران فتحعلی شاه قاجار می‌باشد.

میرزا ابوالفضل در کتابت اقلام نستعلیق، شکسته نستعلیق و شکسته تعلیق از استادان مسلم به شمار می‌آید. قلم نسخ را نیز خوش می‌نوشته است. کتیبه‌های بسیاری از بناهای سلطنتی عصر ناصری به قلم او بوده است که بعضی چون کتیبة سر در باب همایون و بنای سفارت عثمانی از میان رفته و برخی دیگر چون کتیبه‌ای در وصف بنا و ماده تاریخ ساختمان تالار آینة کاخ گلستان در زیر گیلویی مقرنس و آینه‌کاری این تالار به قلم نستعلیق جلی و کتیبه‌ای در آستانة حضرت عبدالعظیم و کتیبة قنات ناصری قم هنوز برجاست.

از دیگر آثار او یک نسخه خطی تهذیب المنطق با تاریخ 1286ق ، ‌یک نسخه آداب المشق بابا شاه اصفهانی با تاریخ 1261ق موجود در کتابخانه سلطنتی سابق یک نسخه کلام الملوک با تاریخ 1261ق در کتابخانة ‌مجلس و نیز شمار بسیاری مرقعات و قطعات خط خوش در کتابخانه‌ها و مجموعه‌های خصوصی بازمانده است.

مهدی بیانی از یک قبالة‌ فروش سه باب دکان ملکی ابوالفضل موجود در مجموعه شخصی خود نام برده و آنرا از نفایس آثار خوشنویسی خوانده است.

از او علاوه بر بخشهایی ازترجمه احوال دانشمندان که در نامه دانشوران ناصری به چاپ رسیده یک نسخه دیوان اشعار خود وی به قلم نستعلیق کتابت جلی و شکسته تعلیق غبار عالی با تاریخ 1274ق/ در کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار و چند رساله در طب و ریاضی بازمانده که به چاپ نرسیده است.

پیکر او را در مقبرة میرزا زین‌العابدین (امام جمعه تهران به روزگار ناصرالدین شاه معروف به سرقبرآقا) در جنوب تهران خاک سپردند.

در موزه خط و کتابت میرعماد قطعه خطی به قلم نستعلیق و امضای ابوالفضل ساوجی نگهداری میشود. این اثر به شماره ردیف 337 و شماره برچسب اموال فرهنگی 2/3517 با زمینه ساده بر روی کاغذ بی رنگ بخط نستعلیق چلیپایی 2 دانگ و به ابعاد 5/19*10 سانتیمتر نگارش شده است و یکی از آثار فاخر بخط این استاد می باشد.

برای مطالعه بیشتر به منابع زیر رجوع شود:

گلستان هنر – ابوالفضل ساوجی / نشر پیکره – سال 96- دکتر حمید رضا قلیچ خانی .

عمتی، احمد. ساوه شهر باستانی. انشارات اعلاء، ۱۳۸۳. ۷۰–۷۱.

شرح حال رجال ایران، مهدی بامداد، جلد ۵، صفحه:۹۹.

شرح حال رجال ایران، مهدی بامداد، جلد ۱، صفحه:۵۴.

آتابای، بدری،فهرست مرقعات کتابخانه سلطنتی تهران 1353ش.

بیانی، مهدی احوال و آثار خوشنویسان، تهران، 1329ش.

احمد نیکو همت / مجد الدین ابوالفضل ساوجی – نشریه وحید بهمن – سال 51- شماره 110 .

http://lib.eshia.ir/23022/6/2462

http://ccip-iwan.com/farsi/2017/09/28/

مرقّع میرزا ابوالفضل ساوجی در کتابخانه‌ی ملّی فرانسه / دکتر قلیچ خانی.

https://lib.eshia.ir/23022/6/2462

• شما اینجا هستید:
• خانه
• آرشیو مطالب
• همدلی و همزبانی
• مجموعه مقالات. همایش ملی. تاثیر مشاهیر ساوجی

مجموعه مقالات. همایش ملی. تاثیر مشاهیر ساوجی

تاریخ ایجاد در 27 آذر 1403

همایش ملی

تاثیر مشاهیر ساوجی

گسترش وتحکیم فرهنگ ایرانی و اسلامی

( از سده های اول هجری تا پایان قاجاریه )

اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ ثبت شده در ISC

برگزار کننده موسسه ی آموزش عالی غیر دولتی دانشستان ساوه

دبیر علمی همایش : دکتر عباسعلی وفایی

دبیر اجرایی : دکتر علی رضا شعبانلو

فهرست مطالب

1- ادبیات زندان در اشعار مسعود سعد سلمان وسلمان ساوجی دکتر شهلا خلیل اللهی/ دکتر غفار برج ساز 2- بررسی آواز های سید احمد خان ساوه اغی سارنگی- بهروز مبصری 3- بررسی صنایع بدیعی در اشعار شوقی ساوجی - سید عباس طباطبا یی 4- بررسی کارکرد کنایه در دیوان فرخنده ساوجی- دکتر غفار برج ساز/ دکتر شهلا خلیل اللهی 5- بررسی ویژیگی های کتیبه تگاری دوران قاجاریه - ساناز یوسفی/ ساراکفایتی/لیلاصالحیپور /دکتر منصورمهر نگار 6- تحلیل ساختاری مثنوی جمشید وخورشید سلمان ساوجی - محمد تقی قندی / علیرضا شعبانلو 7- تحلیل محتوای سیاست مدن اثر میرزاموسی رطبیب ساوجی - عبدالله دانش بیات 8- تیلیم خان وشعر غنایی / علیرضا شعبانلو 9- جناس وگونه های آن درشعر سلمان ساوجی - محمد تقی قندی / حسین آریان 10- روایت شناسی {جمشید وخورشید } سلمان ساوجی بر اساس الگوی گرماس ... غذرا نصیری افراپلی / علی وفایی / افسانه فرمت 11- زن به مثابه ممدوح نگاهی به قصاید سلمان ساوجی در مدح دلشاد خاتون .....اد لیلا نورور پور 12 برسری سبک شعری میر شوقی ساوجی وتاثیر اوبر شاعران سبک هندی ... سید عباس طباطبایی 13- شناخت فرخنده ساوجی - خسرو امیرحسینی 14- عشق وماهیت معشوق از دیگاه سلمان ساوجی .... علی وفایی 15- فرخنده ساوجی . شاعر شعیه و مداح اهل بیت .... آزاده شریفی / سعیده قنادی 16- نظری بر احوال وآثار حاج میرزا فضل الله وابوالفضل ساوجی ... مریم ویسی 17- خواجه نصرالدین ساوجی در اعتلای فرهنگ ایران وزبان .... اسمیل علی سلیمی / الهه واثق 18- گونه های خاص ایهام در اشعار سلمان ساوجی / محمد تقی قندی ا

مجموعه مقالات همایش ملی تأثیر مشاهیر ساوجی در گسترش و ...

https://www.academia.edu/40220545/%D9%85%D8%AC%D9

تهیه کننده

دکتر علیرضا شعبانلو - مهندس محمد شرافت

سید احمد خان سارنگی ساوجی

میرزا موسی طبیب ساوجی

حاجی میرزامهدی طبیب ساوجی معروف به (حافظ الصحه) فرزند ...

سلمان ساوجی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

حلاصه مقالات برگزیده همایش جهانی بززگداشت سلمان ساوجی ...

ﺗﺎﺛﻴﺮ و ﺗﺎﺛّﺮ ﺳﻠﻤﺎن ﺳﺎوﺟﻲ و ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻴﺮازي

فرخنده ساوجی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

دیوان فرخنده ساوجی

خواجه نصیر الدین طوسی (ساوه ای)!!!

فضل‌الله ساوجی ( 319حاجی میرزا فضل الله ساوجی)

میرزا ابوالفضل ساوجی

میرزا ابوالفضل ساوجی

نقش خواجه نصیر طوسی در تاریخ ایران و تشیع

جمع آوری مهندس محمد شرافت

کتیبه نگاری دوران قاجار ابوالفضل ساوجی در تالار آیینه کاخ گلستان تهران - ایران

نقاشی تالار آینه اثر کمال‌الملک

نمای داخلی تالار آینه

ناصرالدین‌شاه در تالار آینه

ورودی ساختمانی که تالارهای آیینه و سلام در آن‌اند.

تالار آینه یکی از اتاق‌های کاخ گلستان در تهران، پایتخت ایران است که در غرب مجموعهٔ گلستان و بالای سردر ورودی عمارت اصلی و در غرب تالار سلام قرار دارد. این تالار به همراه تالار سلام در سال ۱۲۵۳ خورشیدی توسط صنیع الملک ساخته شد و تزیینات آن تا سال ۱۲۶۱ شمسی طول کشید و به پایان رسید. بر اساس برنامه ریزی‌های صورت گرفته قرار است این بنا در سال ۱۴۰۳ و پس از ایام نوروزبه سرپرستی نگین جهان فتحی مرمت شود...

بررسی ویژگی های کتیبه نگاری دوران قاجاریه

{مطالعه موردی : کتیبه نگاشته شده ابوالفضل ساوجی در تالار آینه کاخ گلستان تهران}

ساناز یوسفی

سارا کفایتی

لیلاصالحی پور

دکتر منصورمهر نگار

چکیده

به دلیل نیازهای جدید جامعه ای در دوره قاجار که گامهای نخست برای حرکت به سوی مدرن شدن راطی می کرد. خوشنویسی هم به سمت هنر های کاربردی بودن رفت وبا ایت تحولات همراه شد. جنبه های خلاقانه وروش های شخی وشیوه گرایانه درحفظ نمود بیشتری پیدا کرد. چنان که خوشنویسان وکتیبه نگاران تنوعی را با توجه به ساختار نمادین حروف به کاربردند. کتیبه تگاری در دوران قاجار به همان سبک وسیاق دوره صفویه ره پیمود وتنهاتمایز کتیبه های این دوره مضامین آن هاست . این مقاله به برسری ویژیگی های کتیبه نگاری تالار آینه موجوددر کاخ گلستان اثر میرزا ابوالفضل ساوجی دردوره قاجار می پردازد.آن چه این نوشتاررا از سایر پژوهش ها موجود در باره میرزا ابوالفضل ساوجی ساوه ممتاز می سازد برسی مولفه های زیبا شناسه درمورد ریخت وتحوه خوشنویسی این هنرمند درکتیبه نگاری است. روش نگارش توصیفی - تحلیلی وگرد آوری داده ها از طریق استادی . کتابخانه ومیدانی( مشاهده وگفتگو) درفضای موزه صورت گرفته است تابه این سولات پاسخ دهد . نحوه خوشنویسی وکتیبه نگاری هنرمندان در دوره قاجار به ویژه ابوالفضل ساوجی چگونه بوده است؟ تنوعات بصری با توجه به جایگاه برخی حروف ارمنظز { ریخت شناسه} درکتیبه تالار آیته کاخ گلستان به چه صورت نگاشته شده اند؟

کلید واژه : کتیبه نگاری. قاجاریه . ابوالقضل ساوجی کاخ گلستان

مقدمه

.....

مجموعه مقالات همایش ملی تأثیر مشاهیر ساوجی در گسترش و ..

میرزا ابوالفضل ساوجی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

http://میرزا ابوالفضل ساوجی

http://شرح حال رجال ایران/میرزا ابوالفضل ساوجی - ویکی‌نبشته

http://ابوالفضل ساوجی، محمد (ساوه ۱۲۴۸ـ تهران ۱۳۱۲ق)

ساوه - ایرانی ها تولد حضرت مسیح راپیشبینی کرده بودند ! ؟ روزگار مسیحیان در ایران

ایرانی ها تولد حضرت مسیح راپیشبینی کرده بودند ! ؟روزگار مسیحیان در ایران

https://www.aparat.com/v/e35f0rf

خبر تولد حضرت عیسی مسیح (ع) توسط سه مغ ساوه ای( دانشمند آوه ) به اورشلیم

حضرت عیسی ( ع) وگوشه چشمی به ساوه

منابع 1 : کتاب پاور رابرتز استاد شرق شناس دانشگاه تورنتوری کاداناست

سفر در سال 1993 میلادی به ساوه گفتگو با دکتر مرتضی ذکایی ساوجی

درسال 1995 م در انجا به چاپ رسیده است

ساوه- قیز قلعه - مسجد جامع - طرازناهید - انجیلاوند سفلی

منابع 2 : کتاب دکتر مرتضی ذکایی ساوجی

نامه ساوه

مجموعه مقاله ساوه پژوهش

ص50- 54

چاپ اول 1386

منابع 3: راه ودانش فصلنامه تحقیقات فرهنگی هنری استان مرکزی درمنابع خارجی

19-2- شناره مسلسل 1378

{انتشار بهار 1382 }

حضرت عیسی {ع} وگوشه چشمی به ساوه

حضرت عیسی بن مریم ناصری (ع) ملقب به " مسیح " بنا بر مشهوردر سال ۷۴۹ رومی برابر ۶۲۲ سال قبل از هجرت پیامبر گرامی اسلام (ص ) در بیت اللحم به دنیا امد . جریان تولد عیسی (ع) در قران سوره مریم ایات ۱۶تا ۳۴ امده....

در سفرنامه مارکوپولو در حدود سال ۶۷۱ ه-ق ۱۲۷۱-۱۲۷۲ م درمسیر خود... به ساوه.. در مورد حکایت سه مغ وپادشاهی که گویا از ساوه به بیت اللحم رفته واز همانجا بشارت دهنده تولد حضرت عیسی (ع) ..

سه مغ (یونانی :μάγοι) سه مجوس، سه مجوس شرقی، سه شاه، سه پادشاه مقدس و سه فرزانه نام هائی اند برای سه خارجی که بر اساس انجیل متی برای ارج نهادن بهعیسی به دیدارش شتافتند؛ و برای زادروزش زر، مرّ و کندر به ارمغان بردند. این داستان در داستان تولد عیسی نقش بسیار مهمی دارد. بر اساس انجیل متی که تنها انجیلی از اناجیل چهارگانه است که آمدن سه مغ را گزارش کرده‌است. این سه مغ اولین شخصیتهای مذهبی بودند که عیسی را پرستش کردند. در نوشته انجیل ذکر شده‌است که آنها از شرق آمدند و گفتند که آمده‌اند مسیح پادشاه یهودیان را پرستش کنند. با اینکه تعداد این افراد در انجیل نیامده است بر اساس سه هدیه تصور می‌شود که سه نفر بوده‌اند.

در زبان‌هایی غیر از پارسی (در متون مسیحی) نام ایشان ذکر شده است: کاسپار؛ ملکیور و پالتازار. بی شک این سه تن پارسی بوده و در سفرنامه مارکوپولو مقبره و آرامگاه این سه تن در مکانی مربعی شکل در ساوه نزدیکی تهران بوده و در اثری از استاد حسین بهزاد نگارگر ایرانی بدان اشاره شده‌است.

قابل ذکر درسال ۱۳۸۶ شمسی یک تیم فیلم بردار از کشور کانادا به ساوه آمدند . از قیز قلعه . مسجد جامع ساوه تا روستای طراز ناهید انجیلاوند سفلی ساوه . فیلم برداری انجام ودر شب کریسمس در شبکه جهانی بی بی سی ..بخش گردید

صفحه 50 -54 کتاب نامه ساوه

مرتضی ذکایی ساوجی (گردآورنده)

خبر تولد مسیح (ع) توسط سه مغ ساوه ای( دانشمند آوه ) به اورشلیم

خبر تولد حضرت عیسی ( ع) توسط سه مغ ( دانشمد) ایرانی آوه

تاریخ تولد و میلاد عیسی مسیح در سال 1402 - افکارنیوز

راز تاریخی حضور سه مغ ایرانی از اهالی ساوه بر بالین مسیح به روایت انجیل متی

راز تاریخی حضور سه مغ ایرانی از اهالی ساوه بر بالین مسیح به روایت انجیل متی

سه ماگی (سه مغ ایرانی) تولد مسیح را پیشگویی کرده و پس از تولد وی راهی طولانی را از شرق (ایران) برای دیدار وی پیمودند.

مسیحیان معتقدند مقبره این سه نفر در کلیسای بزرگ شهر کلن آلمان واقع است ماركوپولوی ونيزی كه در قرن سيزدهم ميلادي به عنوان اولين مسيحی اروپايي به ايران ‌آمده، در سفرنامه خود نوشته در ايران شهری هست به نام سبا (كه منظور شهر ساوه كنوني است) كه از آنجا سه مغ به نامهای گاسپار Gaspar ملکوئیرMelchoir و بالتاسار Balthasar برخاسته و براي پرستش حضرت عيسی مسیح به بيت‌اللحم رفته‌اند و هر سه نفر آن‌ها با ريش و زلف در مقبره مجللي مدفونند.

مارکوپولو خود اظهار داشته که در سال ۱۲۷۰ میلادی در شهر ساوه اهالی شهر مقبره سه ماگی را به او نشان داده اند که ظهور موعود یا مسیح را پیش بینی کرده بودند.

ماركوپولو در شهر راجع به اين سه نفر تحقيقات مفصلی كرد ولي هيچ كس نتوانست اطلاعات صحيحي درباره آنها به وی بدهد، جز اين كه در زمان قديم آن سه مغ در آنجا(ساوه) به خاک سپرده شده‌اند

( قبر این سه حواری حضرت مسیح در روستای انجیل اوند هست که به اشتباه این روستا رو انجیر آوند مینامند در حالی که این روستا با نام انجیل کتاب مقدس مسیحیان است . و مغبره ها هنوز موجود است و طبق اطلاعات شفاهی قبر این بزرگان نبش شده و جنازه ها به المان فرستاده شده اند )

مجوسان یا مغانی که نخستین ستایندگان عیسی بودند

نگاهی به روایت تاریخی حضور سه مغ ایرانی بر بالین میلاد ...

فرهیختگان و پیشکسوت گذشته حال آینده ساوه - BLOGFA

ایران و عیسی مسیح(ع)

خبر تولد مسیح (ع) توسط سه مغ ساوه ای( دانشمند آوه ) به اورشلیم